3435-rgb-nl-redbad_-50cm_poster

Altijd al willen weten hoe mensen in de vroege middeleeuwen leefden? Nathalie Scheenstra studeert dit jaar af aan Universiteit Utrecht in de Master Cultuurgeschiedenis. Ze schrijft haar afstudeerscriptie over het kersteningsproces van de vroegmiddeleeuwse Friezen en loopt stage bij Farmhouse TV & Film waar ze achtergrondinformatie geeft voor de historische epos Redbad 754 na Christus. Op deze pagina deelt Nathalie haar artikelen waarin ze schrijft over de belevingswereld van de mensen in de achtste eeuw.

1. Over amuletten en bindsels

De Indiculus superstitionum et paganiarum, ook wel de Utrechtse doopbelofte genoemd, is één van de weinig overgebleven documenten van onze streken in de achtste eeuw. De indiculus is een inhoudsopgave van dertig bijgelovige en heidense praktijken die de rondreizende missionarissen in Friesland tegenkwamen maar niet waardeerden: “Over boomheiligdommen, die ze nimida’s noemen” , "Over toekomstvoorspellingen en het werpen van het lot”, “Over een vuur gemaakt van geraspt hout, wat heet nodfyr” en …“over amuletten en bindsels.” Veel van die amuletten zijn opgegraven. De doorboorde kralen, edelstenen, tanden en schelpen uit de achtste eeuw waren niet zomaar versiersels of hangers van kettingen, maar werden door de missionarissen beschouwd als godslastering, want Gods liefde en de verlossing van de eeuwige zonde van de mens moest worden verspreid, niet een Germaans natuurgeloof. En het lukte de missionarissen om de bevolking over te halen, want ten slotte werd heel heidens Europa christelijk en niet andersom. Maar het oude natuurgeloof is nooit helemaal verdwenen uit Nederland. Anno 2017 zijn er nog altijd winkels die “amuletten en bindsels” verkopen, met dezelfde soort stenen, die voor dezelfde problemen als in de achtste eeuw worden gebruikt. Het geloof is nu een bijgeloof geworden, een spiritualiteit uitgevoerd in de privésferen, in plaats van publiekelijk. Maar het eeuwenoude vertrouwen in de bovennatuurlijke krachten van stenen en mineralen bestaat nog steeds.

Lees het volledige artikel hier

2. Kleding & Accessoires

‘Het werd al voor de jaartelling van Christus gedragen, maar de prachtige fibulae blijven tijdloos. En wat te denken van onze eigen simpele maar stijlvolle puntcirkelversieringen? Elke Fries is er dol op. Net als op het golvende, dikke haar van de Friese man en het Fries laken, de door ons bewerkte wol die werkelijk de hele wereld over gaat! In de sieraden is een trend overgewaaid uit het rijk van de Franken en het land van de Angelsaksen: het filigraan motief. Nieuw in de mode zijn ook de praktische doch prachtige beenwindsels, de gelijkarmige beugelfibulae, de bonte verzameling aan glazen kralen en de ketting afhangend aan de riem. Geen idee hoe je deze nieuwe Dorestad-mode moet integreren in je huidige garderobe? Lees dit artikel – en je bent snel weer helemaal up-to-date!’ Hoewel er weinig textiel bewaard is gebleven van de Friezen, kunnen gebruiksvoorwerpen voor textielvoorwerpen en de accessoires ons meer vertellen over de mode van de Friezen, evenals de onderzoeken over volken waar de Friezen veel mee samenwerkten en omgingen. Dertien eeuwen geleden waren net als nu diverse trends te zien. Sommigen waren praktisch, anderen stamden al uit de tijd van de Romeinen en weer anderen maken duidelijk dat er één zichtbare Friese identiteit te zien is in de achtste eeuw.

Lees het volledige artikel hier

3. Oudgermaans Natuurgeloof

Voor de komst van de missionarissen en de Franken hadden de Friezen in de 8e eeuw een eigen geloof, gebaseerd op eeuwenoude goden, de nabije natuur en de verering van voorouders. De missionarissen schilderden het geloof af als een ‘heidens’ en barbaars geloof vol mensenoffers en vreemde gebruiken. Wanneer de Friezen zich lieten dopen, moesten ze hun religie en diens gebruiken achter zich laten. Donar, Wodan en Saxnot, samen met de vruchtbaarheidsgodin Freya en de god van het recht, Thingsus, moesten worden opgegeven, want er was maar één echte en almachtige God. De heidense goden zijn niet compleet verdwenen. Thingsus, Wodan, Donar en Freya zijn nog steeds terug te vinden in de namen van onze dagen. Redbad, de leider van de Friezen tussen 680 en 719, en zijn voorganger Aldgisl gaven de buitenlandse missionarissen de vrijheid om het christendom te verspreiden, maar namen zelf het nieuwe geloof niet aan. Echter, als we de bronnen moeten geloven, twijfelde Redbad echter wel aan zijn oude geloof.

Lees het volledige artikel hier

4. Vrouwen, Kinderen en Redbad

Een beroemd gedicht over de Friese vrouw en het Friese huwelijk in de vroege middeleeuwen toont een dubbelzinnig beeld. Aan de ene kant verzorgt de Friese vrouw haar man zolang hij op land is, maar als haar man weer op zee is, zoveel dappere Friezen waren overzeese handelaren, schijnt ze hem ontrouw te zijn! Het gedicht is geschreven door een Engelsman en vermoedelijk ook zeevaarder; hij beschrijft voortreffelijk de angsten en verlangens van zichzelf en zijn collega’s lange tijd op zee. Vanuit dit perspectief bestaan verschillende verklaringen voor het dubbele moraal van de Friese vrouw, verklaringen die ook een kijkje geven in het leven van de normale Friese vrouw, haar man en hun huwelijk. Misschien wilde de Engelse zeevaarder met dit gedicht de aandacht afleiden van zijn mannelijke collega’s, aangezien bekend is dat juist de Germaanse mannen bekende feestgangers waren en geroemd werden om hun seksuele daden. Zo zijn er meer mogelijkheden voor de interpretatie van het gedicht, waaronder één over de sterke wil van de Friese vrouw. Deze vrouw, als bazin van het huis en meeste wijze van haar omgeving, stond haar mannetje wel. Dit is ook te zien in de Redbad 754 Na Christus, waarin onder andere vrouwelijke krijgers hun vijanden met pijl en boog te lijf gaan!

Lees het volledige artikel hier

5. Oudgermaanse Gebruiken

In de 8e eeuw kwamen missionarissen en Frankische machthebbers naar Friesland. Ze verdreven de religie van de Friezen om plaats te maken voor hun eigen geloof: het christendom. Eeuwenoude rituelen, generatielang opgebouwde tradities en dagelijkse gebruiken werden plotseling berispt of zelfs verboden. De tempels waarbinnen godenbeeldjes van Wodan, Donar en Freya werden geëerd en bezittingen werden geofferd, werden verwoest en leeggeroofd. De buit uit de tempels werd verdeeld over de Franken en de kloosters. Geloven in Walhalla kon niet meer, er bestond enkel ‘hemel of hel’ en de vroegere cultusplaatsen werden nu bestempeld als woeste heidenlanden en het domein van kwade machten. Voor de goden, de halfgoden, de voorouders en de helden van de heidense Friezen was plotseling geen plek meer. Maar ze zijn nooit helemaal uit onze cultuur verdwenen. Iedereen kent de sprookjes over elven, feeën, kabouters, de heksen en de weerwolven. De meeste mensen in het noorden en midden van ons land kennen de ‘witte wieven’. En de mensen in het zuiden hebben vast wel een keer gehoord van aardmannetjes of ‘alvermannekes’. Niet alleen deze figuren, maar veel meer dagelijks rituelen, bekende gezegden en misschien zelfs kinderliedjes vinden hun oorsprong in de jaren dat het heidendom verdrongen werd door de christenen. Daar, waar ze niet meer mochten bestaan, kregen ze nog meer magische krachten dan hen door de Friezen was toebedeeld.

Lees het volledige artikel hier

6. De historische kennis en volksverhalen

De meeste mensen horen de naam Redbad en denken dat het een Friese verbastering is van de naam Radboud, gedragen door een belangrijke universiteit en een belangrijk ziekenhuis in Nederland. De naam voor de Radboud universiteit en het Radboud ziekenhuis is afgeleid van bisschop Radboud, die leefde in de 9e eeuw. Maar er wordt gefluisterd dat bisschop Radboud een achter achterkleinzoon was van Redbad, de Friese heerser waar in 2018 een film over verschijnt. Dit is niet zo gek. Iedereen in de middeleeuwen wilde afstammen van de Friese heerser Redbad. Degenen die de inhoud van hun geschiedenislessen hebben onthouden weten dat deze Redbad zijn voet terugtrok uit de doopvont en zei liever in hel te willen bij zijn voorvaderen dan met een klein groepje in de christelijke hemel. Redbad speelt daarmee een grote rol in het verhaal over de religieuze verandering die plaatsvond in de 8e eeuw, de kerstening van het huidige Nederland. Maar zijn mogelijke afstammelingen en zijn heldhaftige optreden tegen de christenen is niet het enige wat van Redbad bewaard is gebleven. Er zijn veel mythes en sages over de heerser teruggevonden, vooral in het huidige Noord-Holland, waarin Redbad verschillende avonturen beleefd, in verschillende periodes leeft en waar hij verschillende aflopen meemaakt, die aantonen wat voor een belangrijk historisch figuur Redbad was.

Lees het volledige artikel hier

7. De Friese taal, de Friezen en Redbad

Als het woord ‘de Friezen’ wordt genoemd, denken we nu allemaal aan het volk in de noordelijke provincie van Nederland met een eigen taal en een eigen volkslied. Maar voor een lange periode werd het gebied dat nu het huidige Nederland is, Friesland of Frisia genoemd. Voor de christelijke jaartelling tot ver in de 12e eeuw heette iedereen wonend op dat grondgebied een Fries. De Fresones waren berucht bij de Romeinen en eeuwen later opnieuw bij de Franken. In de tijd van Redbad werd een taal gesproken die verwant was aan talen van andere volken rondom de Noordzee. Deze taal wordt het Oudfries genoemd en lijkt erg op het Fries dat nu nog gesproken wordt. Het is niet zo verwonderlijk dat de kijker en lezer van Redbad 754 AD nogal eens in verwarring raakt door de nog steeds bestaande benamingen. Daarom is gekeken naar de oorsprong van de Friezen en de Friese taal en de veranderingen door de eeuwen heen. Hoe is het zover gekomen dat de naam Friesland niet langer heel Nederland bestrijkt maar wel nog steeds als provincie bestaat? En hoe zit het met onze Nederlandse taal, spreken wij een verbastering van het Oudfries uit de vroege middeleeuwen?

Lees het volledige artikel hier

3468-cmyk-01-press_photo_redbad_ms Rushes_1 Rushes_1
Rushes_1 Rushes_1 Rushes_1
Rushes_1 Rushes_1 Rushes_1
Rushes_1 Rushes_1 Rushes_1
Rushes_1 Rushes_1 Rushes_1
Fenne_battle_ms Jurre_redbad_sword_battle_ms Redbad___wiglek_ms
Redbad_denmark-20_ms Redbad__frea___wiglek_ms Redbad_denmark-29_ms
Willibrord_bonifatius__ms Doop_sinde_ms Bonifatius_frea_church_ms
Doop_sinde_close_ms Img_9039_ms Jurre_longhouse_ms
Charles_sinde_ms Sinde_bath_ms Redbad_jurre_ms
Eibert_ms Pepijn_longhouse_ms Jurre_eibert_longhouse_ms
Charles_horse_ms Pepijn_horse_frank_soldiers_ms Idwina_ms
Bonifatius_bible_crowd_ms Odulf_longhouse_ms